Achter de gesloten poort van het Occo Hofje ligt een stille wereld
Achter een van de gesloten poorten aan de Nieuwe Keizersgracht ligt een wereld die nauwelijks zichtbaar is vanaf de straat. AMS Oost mocht een kijkje nemen in het historische Occo Hofje, waar bijna 250 jaar Amsterdamse geschiedenis schuilgaat achter een rustige binnentuin.
Wie langs de Nieuwe Keizersgracht loopt, ziet vooral statige gevels, voorbijgaande fietsers en het drukke verkeer van de binnenstad. Achter een van de gesloten poorten ligt echter een wereld die nauwelijks zichtbaar is vanaf de straat. Afgelopen zondag mocht AMS Oost een kijkje nemen in het historische Occo Hofje.
Ate, Ali, Lenie en Peter bezochten er een vriendin, die het gezelschap kort rondleidde. Vooraf was de nieuwsgierigheid groot. ‘We zijn heel nieuwsgierig om het hofje te zien,’ zegt Ali wanneer het gezelschap voor de poort staat.
Zodra de poort opengaat, verandert de omgeving. Het stadsgeluid raakt op de achtergrond en maakt plaats voor rust. Rond de binnentuin staan de woningen van het hofje. De gevels, de tuin en de besloten opzet geven de plek een intiem karakter.
‘Wat een prachtige, stille omgeving met de drukte van de stad om de hoek,’ zegt Ate terwijl hij door het hofje loopt.
Een tuin midden in de stad
Tijdens de korte rondleiding vormt de binnentuin het middelpunt. Het groen en de historische bebouwing zorgen samen voor een sfeer die sterk contrasteert met de levendigheid rond de naast gelegen Weesperstraat om de hoek van de Nieuwe Keizersgracht.
‘Ook die mooie tuin, wat een heerlijke plek,’ zegt Lenie tegen Peter terwijl ze samen verder wandelen.
De tuin speelde ook vroeger al een belangrijke rol in het dagelijks leven van de bewoonsters. Een deel diende als bleekveld, terwijl op een ander deel fruitbomen en moestuingewassen groeiden. Volgens de historische informatie in het hofje gebeurde dat ‘tot verkwikking en voedsel der inwoonsters’.
Het gezelschap blijft regelmatig even staan om goed om zich heen te kijken. Juist doordat de poort normaal gesloten blijft, voelt de rondleiding bijzonder. Achter de gevel aan de gracht gaat niet alleen een woonomgeving schuil, maar ook bijna 250 jaar Amsterdamse geschiedenis.
Een gebouw van barmhartigheid
Het Occo Hofje dankt zijn ontstaan aan Cornelia Elisabeth Occo. Zij kwam in 1692 ter wereld en bleef ongehuwd. Cornelia hield zich bezig met handel, transacties en beleggingen. Dankzij de erfenis van haar ouders beschikte zij over een aanzienlijk vermogen.
Naast haar zakelijke activiteiten besteedde zij veel aandacht aan liefdadigheid en armenzorg. In haar testament uit 1752 bepaalde zij dat een groot deel van haar nalatenschap moest dienen voor de bouw en inrichting van een hofje voor katholieke vrouwen.
Na haar overlijden op 12 februari 1758 nam haar jongste broer Lucas Pompeius Occo de uitvoering van haar wens op zich. Het duurde nog tot 1774 voordat de bouw kon beginnen. Twee jaar later was het gebouw klaar en namen de eerste vrouwen hun intrek.
Cornelia wilde dat het hofje de naam ‘Gebouw van Barmhartigheid’ kreeg. Zij legde ook vast voor wie de woningen bestemd waren: arme weduwen zonder kinderen en ongehuwde vrouwen van boven de vijftig jaar, met een rooms-katholieke achtergrond. Amsterdamse vrouwen kregen daarbij de voorkeur.
In het hofje was aanvankelijk plaats voor 33 vrouwen. De regenten moesten niet alleen toezien op het beheer van het gebouw, maar ook zorg regelen voor zieke bewoonsters. Zij konden artsen inschakelen, medicijnen beschikbaar stellen en, wanneer de financiën dat toelieten, ondersteuning geven in geld of goederen.
Het hofje groeide in de loop van de tijd. In 1816 kwam er een kapel bij. Voor de bouw verdwenen drie woningen. De vrouwen die daar woonden, trokken bij andere bewoonsters in. Bij een omvangrijke restauratie in 1990 en 1991 kregen onder meer de kapel, de regentenkamer en de woningen een grondige opknapbeurt. Het monumentale karakter bleef daarbij behouden.
Even weg uit de drukte
Tijdens het bezoek gaat het niet alleen over de geschiedenis. De stilte, de tuin en de beslotenheid maken vooral indruk. De wandeling door het hofje duurt niet lang, maar biedt genoeg tijd om te ervaren hoe bijzonder deze plek is.
Aan de andere kant van de poort gaat het stadsleven onverminderd verder. Fietsers rijden langs, trams en auto’s passeren en mensen wandelen door de drukke straten. Binnen de muren van het hofje lijkt dat allemaal ver weg.
Na de rondleiding sluit de poort zich weer. Voor Ate, Ali, Lenie en Peter blijft vooral het beeld hangen van een groene, historische en onverwacht rustige plek midden in Amsterdam. Een plek waar de stad dichtbij is, maar even nauwelijks hoorbaar.
