Drijvende tuinen moeten in 2027 uit Wittenburgervaart: makers en overheid botsen over vervolg

De drie drijvende tuinen in de Wittenburgervaart moeten na 11 maart 2027 uit het water. Stadsdeel Centrum bevestigt dat de tijdelijke vergunning dan afloopt en niet wordt verlengd. Volgens gemeente en waterschap lag er een mogelijkheid om het project in duurzamere vorm voort te zetten. De Vlottenbouwers bestrijden die lezing niet helemaal, maar zeggen dat daarvoor een van hun bestaande tuinen moest verdwijnen. “Dat vinden wij onacceptabel.”

De toekomst van de drie drijvende tuinen houdt de gemoederen al enige tijd bezig. De tuinen kwamen er nadat bewoners van de Oostelijke Eilanden in 2021 via Centrum Begroot voor het plan kozen. Ze zijn gebouwd volgens de methode van kunstenaar Robert Jasper Grootveld, die jarenlang op de Oostelijke Eilanden woonde en bekend werd met zijn drijvende constructies van piepschuim.

De vergunning voor de drie tuinen was vanaf het begin tijdelijk. Waterschap Amstel, Gooi en Vecht bevestigde eerder aan AMS-Oost dat die op 11 maart 2027 afloopt en niet wordt verlengd. Bij de oorspronkelijke vergunningverlening waren er al bedenkingen over het gebruik van kunststof en piepschuim en over de ecologische meerwaarde van de constructies. De periode van vijf jaar moest daarom ook als experiment dienen.

Uit het water, maar niet vernietigen

Stadsdeel Centrum bevestigt nu dat de consequentie helder is: na 11 maart moeten de drie drijvende tuinen uit de Wittenburgervaart zijn verwijderd. Dat betekent volgens het stadsdeel nadrukkelijk niet dat de eilanden daarna vernietigd moeten worden. “De drijvende eilanden hoeven wat de gemeente betreft na de looptijd van de vergunning niet te worden vernietigd, maar moeten door de initiatiefnemers uit het water zijn gehaald”, laat het stadsdeel aan AMS-Oost weten.

Daarmee nuanceert de gemeente de eerdere waarschuwing van de Vlottenbouwers dat de tuinen na afloop van de vergunning zouden worden vernietigd.

Voorstel voor duurzamer eiland

Achter het besluit zit een langer conflict over het materiaal van de eilanden. Het waterschap stelde voor om vóór het aflopen van de vergunning één van de drie bestaande eilanden te vervangen door een nieuw eiland van natuurlijke materialen. In dat geval was het idee om de vergunning nog twee jaar te verlengen. Ook wilde het waterschap meedenken over financiering.

Volgens het waterschap wezen de initiatiefnemers dit voorstel af. “Dat betreuren wij, omdat wij graag hadden meegewerkt aan het verduurzamen van dit bijzondere initiatief”, liet het waterschap eerder weten.

Ook stadsdeel Centrum zegt dat vorig jaar uitgebreid met de initiatiefnemers is gesproken over een gezamenlijke oplossing. Het stadsdeel juicht groen in de buurt naar eigen zeggen toe, maar vindt voortzetting met de huidige materialen niet mogelijk. “We vinden het jammer dat deze meer duurzame oplossing is afgewezen door de initiatiefnemers”, aldus het stadsdeel.

“Dat is de keuze van de gemeente”

Rob Schrama van de Vlottenbouwers ziet dat anders. Hij wijst erop dat de drijvende tuinen juist het resultaat zijn van een keuze van bewoners. “Dat is de keuze van de gemeente. Maar is dat ook de keuze van de buurt?”, vraagt Schrama zich af. Volgens hem kozen bewoners van de Oostelijke Eilanden in 2021 bewust voor drijvende tuinen die volgens de methode van Grootveld moesten worden gebouwd: met ingepakte EPS-blokken en voldoende drijfvermogen om een parkachtig landschap op het water te creëren.

Schrama bestrijdt bovendien dat het piepschuim rechtstreeks in contact komt met het water. Volgens hem zijn de materialen van de oudere Grootveld-eilanden in de Entrepothaven na tientallen jaren nog intact.

Verschil van mening over afspraak

Het belangrijkste verschil van mening lijkt te zitten in wat er vijf jaar geleden precies is afgesproken. Volgens Schrama vroegen de Vlottenbouwers vanaf het begin om naast hun drie eilanden ook te experimenteren met drijvende constructies zonder piepschuim. “Dit was de afspraak met Waternet die wij waren overeengekomen”, zegt hij. Volgens Schrama gebeurde dat experiment vervolgens niet.

Pas nu de tijdelijke vergunning afloopt, kwam volgens hem het voorstel om één van de bestaande eilanden te vervangen door een exemplaar zonder piepschuim. “Geen aanvulling dus, zoals wij waren overeengekomen, maar verwijdering. Dat vinden wij onacceptabel, omdat wij onze drijvende tuinen naar de wensen van de bewoners van de Oostelijke Eilanden hebben gemaakt.”

Het waterschap omschrijft hetzelfde voorstel juist als een poging om het project te verduurzamen en daarmee voortzetting mogelijk te maken.

Nalatenschap van Grootveld

De discussie gaat voor de Vlottenbouwers over meer dan alleen groen op het water. Zij zien hun werk als voortzetting van de nalatenschap van Robert Jasper Grootveld. Ook elders op de Oostelijke Eilanden onderhouden vrijwilligers drijvende eilanden die teruggaan op Grootveld. Het Parool beschreef onlangs hoe de Vlottenbouwers iedere zondag werken aan vijf historische eilanden in de Entrepothaven en daarbij ook het ambacht van het bouwen en knopen doorgeven aan een nieuwe generatie. Schrama zei daarover tegen de krant: “Dit zijn niet zomaar wat willekeurige eilanden.”

Ook bij de Wittenburgervaart speelt die erfgoedgedachte nadrukkelijk mee. Volgens de Vlottenbouwers horen materiaal en bouwmethode bij de traditie die zij proberen te bewaren.

Wat leverde vijf jaar experiment op?

Een andere vraag blijft onbeantwoord. De vergunning werd mede voor vijf jaar afgegeven om te onderzoeken wat de eilanden konden betekenen voor de ecologische kwaliteit van het water. AMS-Oost vroeg het waterschap welke concrete resultaten die periode heeft opgeleverd.

In het antwoord noemt het waterschap geen meetresultaten of onderzoeksrapport. Wel stelt het dat tijdens de vergunningperiode is gekeken naar mogelijkheden om het leven in en onder het water te versterken en dat de gesprekken over een vervolg vooral draaiden om verduurzaming en ecologische ontwikkeling. De geplande sanering van de bodem van de Wittenburgervaart speelt volgens het waterschap geen doorslaggevende rol bij het besluit.

Daarmee staat één ding inmiddels vast: op 11 maart 2027 eindigt de huidige situatie. Zonder een nieuwe afspraak moeten de drie drijvende tuinen uit de Wittenburgervaart. Over de vraag of daarmee een ongewenste constructie verdwijnt of juist een door de buurt gekozen stukje Amsterdams erfgoed, verschillen de betrokken partijen fundamenteel van mening.

Eerder verschenen: Toekomst drijvende tuinen Wittenburgervaart onzeker en Waterschap verlengt vergunning drijvende tuinen Wittenburgervaart niet.