Zes bijzondere vrouwen uit Amsterdam-Oost krijgen een gezicht op het Javaplein

Ze drukten ieder op hun eigen manier een stempel op Amsterdam-Oost. De een zette zich in voor haar buurt, de ander hielp mensen in moeilijke tijden of doorbrak maatschappelijke grenzen. Toch bleven hun verhalen vaak onderbelicht. Met de tentoonstelling Vrouwen van Oost – een ode brengt Het Geheugen van Oost zes bijzondere vrouwen opnieuw onder de aandacht. Hun portretten sieren momenteel de ramen van OBA Javaplein.

De tentoonstelling ontstond vanuit het project Vrouwen van Amsterdam – een ode, dat tijdens het 750-jarig bestaan van de stad aandacht vroeg voor vrouwen die een belangrijke bijdrage leverden aan Amsterdam. Het Geheugen van Oost verzamelde verhalen, gedichten en podcasts over vrouwen uit het stadsdeel. Eerder dit jaar waren de zes portretten te zien bij OBA Linnaeus. Nu krijgen ze een plek in de Indische Buurt.

Van verzetsvrouw tot wetenschappelijke pionier

Een van de geportretteerde vrouwen is Fré Cohen (1903–1943). Ze groeide uit tot een invloedrijke grafisch ontwerpster en maakte onder meer drukwerk voor de gemeente Amsterdam en socialistische organisaties. Tijdens de Tweede Wereldoorlog raakte ze betrokken bij het verzet. Als Joodse vrouw moest ze onderduiken. Na haar verraad maakte ze in 1943 een einde aan haar leven.

Ook Johanna Westerdijk (1883–1961) krijgt aandacht. Zij schreef geschiedenis als de eerste vrouwelijke hoogleraar van Nederland. In 1917 kreeg ze haar benoeming aan de Universiteit Utrecht. Met haar onderzoek naar schimmels en plantenziekten groeide ze uit tot een internationaal gerespecteerde wetenschapper.

Vrouwen die het verschil maakten in hun buurt

Niet alle vrouwen genoten landelijke bekendheid. Sommigen speelden juist achter de voordeuren en in de straten van Oost een belangrijke rol.

Zo hielp Clasien Meursing in de jaren twintig en dertig bewoners van het Van der Pekblok in de Indische Buurt. Ze inde de huren, hield toezicht op het onderhoud van woningen en ondersteunde gezinnen die financieel of maatschappelijk in de knel kwamen. Daarmee vervulde ze een rol die we tegenwoordig met maatschappelijk werk associëren.

Coba Penseel liet tijdens de Hongerwinter zien wat persoonlijke moed kan betekenen. Haar man lag met tuberculose in het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis. Op een fiets met houten banden trok ze eropuit om voedsel te verzamelen, niet alleen voor hem, maar ook voor andere patiënten.

Een andere bijzondere vrouw is Rie Tapperwijn-Wolff, die zich jarenlang inzette voor de Oosterparkbuurt. In de jaren zeventig raakte ze betrokken bij de kraakbeweging en streed ze voor behoud en verbetering van de wijk. Ze wilde woningen voor buurtbewoners in plaats van grootschalige verkeerswegen en kantoren. Later speelde ze ook een rol bij de totstandkoming van Kastanjehof.

Het zesde portret toont Annie Kropveld-Plas. Zij woonde met haar gezin in Betondorp en later aan het Afrikanerplein. Tijdens de Duitse bezetting moest het Joodse gezin onderduiken. Annie en haar man David overleefden de oorlog, maar hun dochter Lida kwam om in Auschwitz. Haar familie hield de herinneringen aan Annie en haar gezin levend.

Bijzondere bijeenkomst over Fré Cohen

De tentoonstelling krijgt op woensdag 11 november een vervolg met een bijeenkomst over Fré Cohen in OBA Javaplein. Mattie van den Bosch van Museum Het Schip vertelt over haar leven en werk. Daarna nemen Louise Bos en Liesbeth van Dijk van Het Geheugen van Oost bezoekers mee in hun zoektocht naar de grafisch ontwerpster. Zij maakten eerder een tweedelige podcast over Cohen, waarin ze onder meer haar onderduikgeschiedenis reconstrueren.

De bijeenkomst duurt van 10.30 tot 12.00 uur en is gratis toegankelijk.

Met de zes portretten laat Het Geheugen van Oost zien dat de geschiedenis van een stadsdeel niet alleen draait om bekende bestuurders, kunstenaars en architecten. Ook vrouwen die voor hun buren, gezinnen en gemeenschap klaarstonden, hielpen Oost vormgeven.

Beeld: Het Geheugen van Oost (aangeleverd)