Podcastaflevering brengt Joods verleden van de Transvaalbuurt tot leven
In de tweede aflevering van de podcastserie De Joodse stad vertellen oud-bewoners Rachel Hart en Will Erents-de Brave over het dagelijks leven in de vroegere Jodenbuurt van Amsterdam, terwijl cultuurhistoricus Daniël Metz de geschiedenis van de Transvaalbuurt schetst.
De tweede aflevering van de zesdelige podcastserie De Joodse stad over Amsterdam-Oost staat volledig in het teken van de Transvaalbuurt. In Domweg gelukkig in de Transvaalbuurt vertellen oud-bewoners over het dagelijks leven in de wijk, terwijl cultuurhistoricus Daniël Metz de historische achtergrond schetst.
De Transvaalbuurt werd in de jaren tien en twintig van de vorige eeuw aangelegd. Architect H.P. Berlage ontwierp het stratenplan, met rechte en gebogen straten, pleinen en plantsoenen. In de wijk verrezen vooral arbeiderswoningen. Die waren klein en hadden vaak geen badkamer, maar beschikten wel over een eigen toilet dat met water kon worden doorgespoeld.
Voor veel Joodse Amsterdammers die uit de arme binnenstad naar de buurt verhuisden, betekenden de nieuwe woningen een grote vooruitgang. Volgens de podcast was de Transvaalbuurt op een gegeven moment voor 70 tot 80 procent Joods bewoond. Daarmee groeide de wijk uit tot de nieuwe Jodenbuurt van Amsterdam.
Klokvrij leven
Veel bewoners vierden de belangrijkste Joodse feestdagen, maar leefden verder niet streng religieus. Dat werd ook wel ‘klokvrij’ genoemd. In plaats van religieuze verenigingen waren er in de buurt onder meer socialistische en communistische organisaties actief.
Het dagelijks leven speelde zich voor een groot deel op straat af. Kinderen speelden er urenlang, buurtbewoners hielpen elkaar en op vrijdag trok de geur van kippensoep door de openstaande ramen. Ook de Joodse kruideniers, bolussen van Verdoner, bezoeken aan opa en oma en de openbare school komen in de aflevering aan bod.
Herinneringen van Rachel Hart
Julia van der Krieke spreekt in de podcast met Rachel Hart, die als klein meisje met haar ouders en jongere broertje in de Transvaalbuurt woonde. Het gezin woonde in de Laing’s Nekstraat. Door de Tweede Wereldoorlog moest Hart gedwongen afscheid nemen van de buurt.
Ze woont inmiddels al meer dan veertig jaar in Harderwijk, maar verlangt nog geregeld terug naar de Transvaalbuurt. In de aflevering vertelt ze over haar jeugd, haar uiterlijk en karakter, het verlies van haar moeder en grootouders en haar ervaringen met antisemitisme.
Sinds 1946 in de buurt
Ook Will Erents-de Brave komt aan het woord. Zij woont sinds 1946 vrijwel onafgebroken in de Transvaalbuurt en wil er niet meer weg. Haar herinneringen laten zien hoe de buurt na de oorlog veranderde, maar ook welke gebruiken en verhalen bleven voortleven.
Zo herinnert ze zich hoe ze ooit een meisje uit de Louis Bothastraat aan haar haren naar het Krugerplein trok, nadat dat meisje haar had uitgescholden. Vooral de belediging van haar vader maakte haar kwaad. ‘Want als je Jood zegt, is het mijn vader. Ik ben een Jordin,’ zegt ze in de podcast.
Voor de historische duiding spreekt Julia van der Krieke met cultuurhistoricus en voormalig buurtbewoner Daniël Metz. Samen trekken zij de wijk in. Metz vertelt onder meer over het stratenplan, de woningen, de grote Joodse gemeenschap en het overwegend seculiere karakter van de buurt.
Domweg gelukkig in de Transvaalbuurt duurt 1 uur en 33 minuten en is te beluisteren via de gebruikelijke podcastapps. De serie De Joodse stad is een samenwerking van de gemeente Amsterdam, het Joods Cultureel Kwartier en de Universiteit van Amsterdam. Het concept, onderzoek en de presentatie zijn van Julia van der Krieke. Caspar Stalenhoef verzorgde de opname en montage en de muziek is van Akim Moiseenkov.
